Şaşılık, iki gözün hizasının bozulmasıdır: biri hedefe bakarken diğeri içe, dışa, yukarı ya da aşağı kayar. Çocukta beyin çoğu zaman kayan gözden gelen görüntüyü baskılar ve bu kalıcı ambliyopiye, yani göz tembelliğine yol açabilir. Erişkinde ise sonuç daha çok çift görme, göz yorgunluğu, hizada duramayan bir gözün verdiği rahatsızlık ve kişinin kendine güvenini, karşısındakiyle göz temasını etkileyen görünür bir kaymadır.
Birçok yetişkin, özellikle çocukken ameliyat olmuş ve gözü yeniden kaymışsa, artık çok geç olduğunu düşünür. Çoğu zaman durum böyle değildir. Bu sayfa erişkin şaşılığına odaklanıyor: değerlendirmede nelere bakıldığı, kas ameliyatının nasıl yapıldığı, İstanbul'daki konaklamanın nasıl planlandığı, iyileşme ve riskler.
Şaşılığınız için ameliyat doğru adım mı?
Süreç bir ameliyat tarihiyle değil, kapsamlı bir muayeneyle başlar: kaymanın farklı bakış yönlerinde ölçülmesi, sikloplejik refraksiyon (odaklanmayı gevşeten damlalarla yapılan ölçüm), binoküler görmenin değerlendirilmesi ve göz dibinin incelenmesi. Bazı kaymalar doğru gözlükle tamamen düzelir; özellikle düzeltilmemiş hipermetropi kaymayı sürüklüyorsa. Böyle bir tabloda ameliyat etmek hata olur. Çift görmeye yol açan küçük kaymalar bazen gözlük camına eklenen prizmalarla dengelenebilir. Seçilmiş durumlarda göz kasına botulinum toksini uygulanması da bir seçenektir.
Kayma sabit ve iyi ölçülmüşse, gözlük ve prizma yetmiyorsa ve hedefleriniz netse ameliyat konuşulmaya değer: daha az çift görme, daha geniş ve rahat tek görme alanı, daha düz bir bakış ya da bunların birkaçı. Görünümü ve sosyal rahatlığı iyileştirmek de meşru bir gerekçedir, önemsiz değildir.
Şu durumlarda beklemek ya da başka bir yol izlemek daha doğrudur:
- kayma erişkin yaşta aniden başladıysa: cerrahi konuşulmadan önce nörolojik ya da orbital bir neden araştırılmalıdır;
- kendiliğinden düzelebilecek yeni bir sinir felcine bağlıysa; genellikle ölçümler değişmez hale gelene kadar, çoğu zaman birkaç ay beklenir;
- hâlâ aktif olan bir tiroid göz hastalığından kaynaklanıyorsa; önce hastalığın durulması gerekir;
- ölçümler bir muayeneden diğerine değişiyorsa;
- çocukta ambliyopi henüz gözlük ve kapama tedavisiyle ele alınmamışsa; bunlar her türlü ameliyattan önce gelir.
Şaşılık ameliyatı yaşadığınız ülkede çoğu zaman kamu sağlık sistemi kapsamındadır. Önce yakınınızda hangi seçeneklerin bulunduğuna bakmak yararlıdır; ortoptik takip de ev yakınında daha kolay yürür.
Ameliyat nasıl yapılır?
Ameliyat gözü hareket ettiren kaslar üzerinde çalışır; etkilerini zayıflatarak ya da güçlendirerek hizayı yeniden kurar. Sık duyulan endişenin aksine göz yuvasından çıkarılmaz. Cerrah gözün beyazını örten ince saydam zarı, yani konjonktivayı açar, kasa ulaşır; kası zayıflatmak için yapışma yerini geriye alır, güçlendirmek için kısaltır, ardından zarı ince ve eriyen dikişlerle kapatır. Ölçümlere göre bir ya da birden fazla kas, tek gözde ya da iki gözde ameliyat edilebilir.
Erişkinlerde bazı cerrahlar ayarlanabilir dikiş kullanır: kasın son konumu ameliyattan birkaç saat sonra ya da ertesi gün, göz damla ile uyuşturulmuşken, siz uyanık ve hedeflere bakabilir durumdayken ince ayarla belirlenir. Her duruma uygun değildir; cerrahınız sizin için geçerli olup olmadığını açıklar.
Ameliyat, işlem yapılan kas sayısına göre genellikle 45 ila 90 dakika sürer ve çoğunlukla genel anestezi altında, aynı gün taburcu olunacak şekilde yapılır. İki gözü de iyi gören bir yetişkinde cerrah, ameliyattan önce prizmalarla yeni hizayı deneyerek sonrasında çift görme riskini tahmin etmeye çalışabilir.
İstanbul'da dört ila beş gün
4 ila 5 günlük bir konaklama için örnek program:
- 1. gün: varış, otele transfer, cerrahla görüşme ve ayrıntılı ortoptik ölçümler.
- 2. gün: anestezi değerlendirmesi ve istenen tetkikler; plana göre ameliyat 2. ya da 3. gün yapılır. Aynı gün damlalar ve yazılı talimatlarla otele dönersiniz.
- 3. ya da 4. gün: göz ve hizanın kontrolü, kullanıldıysa ayarlanabilir dikişlerin ayarı ve damla düzeninin gözden geçirilmesi.
- 5. gün: cerrah uçuşa uygunluğunuzu onayladıktan sonra dönüş uçuşu.
Şaşılık ameliyatında göze gaz verilmez; bu nedenle birkaç gün sonra uçmak genellikle mümkündür. Yine de karar kontrolden sonra cerrahındır. Özellikle genel anestezi günü yanınızda bir refakatçinin olması işinizi kolaylaştırır.
Yazılı teklifte bulunması gerekenler
Esthappy muayeneyi, cerrah, anestezi ve klinik ücretlerini, oteli, transferleri ve tercümanı organize eder. Yazılı teklif neyin dahil olduğunu açıkça belirtmelidir, örneğin:
- ortoptik değerlendirme ve anestezi öncesi tetkikler;
- tek gözün mü iki gözün mü, kaç kasın planlandığı;
- gerekiyorsa ayarlanabilir dikiş kullanımı;
- İstanbul'daki ameliyat sonrası kontroller ve göz damlaları;
- otel geceleri ve transferler;
- konaklamanın uzaması ya da ek bir işlem gerekmesi halinde nasıl ilerleneceği.
Haftalar içinde iyileşme
İlk günler: göz kızarık, batar gibi ve sulanır; gözünüzü hareket ettirirken hassasiyet olabilir. Basit bir ağrı kesici genellikle yeterlidir. Damla ya da merhem nedeniyle görüş biraz bulanık olabilir.
İlk hafta: çoğu kişi yaklaşık bir hafta sonra masa başı işine döner. Gözü ovuşturmaktan, havuzdan, tozlu ortamlardan ve göz makyajından kaçının. Damlalar reçeteye göre birkaç hafta sürer.
2. ila 6. hafta: kızarıklık yavaş yavaş solar, ancak bir bölgede birkaç hafta görünür kalabilir. Dikişler kendiliğinden erir. Dokular iyileşirken hiza biraz değişebilir.
2. ila 3. ay: hiza genellikle sonucu değerlendirmeye ve gerekirse gözlük ya da prizmayı yeniden ayarlamaya yetecek kadar oturmuştur. Erişkinlerde ameliyattan hemen sonra görülen çift görme, beyin yeni hizaya alıştıkça çoğu zaman azalır; ancak bir süre devam edebileceği önceden konuşulmalıdır.
Riskler ve bunları azaltmanın yolları
En sık karşılaşılan durum alışılmış anlamda bir komplikasyon değil, kusursuz olmayan bir sonuçtur: eksik ya da fazla düzeltme veya yıllar içinde yeniden ortaya çıkan bir kayma. Bu durumda ikinci bir ameliyat gerekebilir ve bu olasılık en baştan konuşulmalıdır. Diğer riskler şunlardır:
- yeni başlayan ya da süren çift görme;
- uzun süren kızarıklık, küçük bir kist ya da gözün beyazında görünür bir iz;
- enfeksiyon ya da damlalara tepki; sık değildir;
- nadiren dikişin göz duvarından fazla derin geçmesi ya da kasın yeni konumundan kayması;
- dikey kaslardaki ameliyatlardan sonra göz kapağı konumunda hafif değişiklik;
- genel anesteziye ait olağan riskler.
Ameliyat ambliyop bir gözün görme keskinliğini geri getirmez ve optik düzeltme tedavinin parçasıysa gözlük ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Risk; tekrarlanan hassas ölçümler, hangi kaslara işlem yapılacağına dair net bir plan, özenli teknik, enfeksiyonun hızla tedavisi ve ilk aylarda yakın takip ile azaltılır.
Cerraha sorulacak sorular
- Hangi kaslar, hangi gözde ve neden ameliyat edilecek?
- Kabul edilebilir sayılacak artık kayma miktarı nedir?
- Benim durumumda ikinci bir işlem olasılığı nedir?
- Ameliyattan sonra çift görme riskim nedir, bu test edildi mi?
- Ayarlanabilir dikiş kullanılacak mı?
- Yaşadığım yerde ortoptik takibi kim yürütecek?
Eve döndükten sonra takip
Yola çıkmadan önce yaşadığınız yerde bir göz doktoru ya da ortoptistten, tercihen ameliyattan birkaç hafta sonra ve yaklaşık üçüncü ayda olmak üzere randevu alın. Uzaktan takip için düz karşıya ve farklı yönlere bakarken çekilmiş göz fotoğrafları gönderebilirsiniz; ancak ölçüm için muayene gerekir. Artan ağrı, şişlik, akıntı, görmede azalma ya da aniden başlayan yeni çift görme durumunda hızla yerel bir doktora başvurun.
Döndükten sonraki ilk haftalarda gözünüzü güneşten ve tozdan korumak, damlaları aksatmadan kullanmak ve kontrol randevularına gitmek iyileşmeyi kolaylaştırır. Hizada ya da çift görmede yavaş ilerleyen bir değişiklik fark ederseniz telaşlanmadan not alın ve fotoğraflarla birlikte cerrahınıza iletin; çoğu zaman karar vermeden önce dokuların oturmasını beklemek gerekir. Gözlük kullanıyorsanız, reçetenin değiştirilip değiştirilmeyeceğine ameliyattan birkaç hafta sonra yapılan ölçüme göre karar verilir; bu nedenle ameliyat öncesi gözlüğünüzü atmayın.
Hangi kaslara ne kadar işlem yapıldığını açıkça belirten ameliyat notunu, ameliyat öncesi ölçümlerinizi ve damla reçetenizi yanınızda götürün. Olası bir ikinci girişimde bu bilgiler belirleyicidir.